Kruszywo, które przyjeżdża na budowę, jeszcze niedawno było litą skałą w ścianie wyrobiska. W kopalni kruszywa skałę najpierw się odspaja, potem kruszy i sortuje na frakcje, a część materiału dodatkowo płucze i bada w laboratorium. Trzuskawica S.A. prowadzi ten proces w trzech własnych kopalniach. W Sitkówce koło Kielc wydobywa wapień, w Targowicy na Dolnym Śląsku bazalt, a w Nowej Wiosce w gminie Siewierz dolomit.
Jak zaczyna się droga kruszywa? Odstrzał i urobek
Najpierw trzeba oddzielić skałę od ściany wyrobiska. Służy do tego kontrolowany odstrzał: w skale wierci się otwory, umieszcza w nich materiał wybuchowy i odpala ładunki według przygotowanego wcześniej planu. Skała odspaja się wtedy od ściany i rozpada na bryły.
Materiał powstały po odstrzale to urobek, czyli bryły skalne różnej wielkości. Koparki i ładowarki ładują go na wozidła, które dowożą skałę do zakładu przeróbczego. Odstrzały prowadzi się zgodnie z przepisami górniczymi.
Kruszenie i przesiewanie: skąd biorą się frakcje?
W zakładzie przeróbczym urobek jest kruszony w kilku etapach, aż ziarna osiągną wielkość i kształt potrzebne na budowie. Kształt ziaren ma znaczenie, bo wpływa na to, jak kruszywo układa się w betonie czy w warstwie podbudowy.
Następnie pokruszony materiał trafia na sita, które rozdzielają go według wielkości ziaren na frakcje. Oznaczenie 8/16 oznacza po prostu ziarna o wielkości od 8 do 16 mm. Poniższe zestawienie pokazuje, co dzieje się na poszczególnych etapach i co to oznacza dla budowy:
| Etap w kopalni | Co się dzieje z materiałem? | Co z tego ma budowa |
| Odstrzał | Skała zostaje oddzielona od ściany wyrobiska i rozpada się na bryły | Surowiec pochodzący z konkretnego złoża |
| Kruszenie | Bryły są rozdrabniane w kilku etapach na mniejsze ziarna | Ziarna o wielkości i kształcie dopasowanych do zastosowania |
| Przesiewanie | Sita rozdzielają materiał według wielkości ziaren | Konkretna frakcja zamiast przypadkowej mieszanki |
| Płukanie | Woda usuwa pył i najdrobniejsze zanieczyszczenia | Czystsze ziarno do betonu i nawierzchni |
| Badania w laboratorium | Próbki są sprawdzane pod kątem wymaganych parametrów | Jakość materiału jest potwierdzona dokumentacją |
Dlaczego bazalt z Targowicy przerabia się inaczej niż wapień z Sitkówki?
Sposób przeróbki zależy między innymi od twardości skały. Kruszywo bazaltowe z kopalni Targowica powstaje z bazaltu, czyli skały magmowej utworzonej podczas stygnięcia lawy. Jest zwarty i twardy, dlatego jego kruszenie wymaga większej siły, a części robocze maszyn zużywają się szybciej niż przy przeróbce skał osadowych. W Sitkówce wydobywany jest wapień dewoński, który łatwiej poddaje się rozdrabnianiu.
Z tego złoża powstają między innymi kruszywa wapienne w ośmiu frakcjach od 0/1 do 16/22 mm, materiały na podbudowy w frakcjach 0/31,5, 0/63 i 2/31,5 mm, kamień hydrotechniczny 80/150 mm oraz kamień techniczny 40/80 i 80/150 mm dla przemysłu. Z bazaltu w Targowicy produkuje się kruszywa przeznaczone między innymi do nawierzchni mocno obciążonych ruchem. Trzeci zakład, Kopalnia Dolomitu Nowa Wioska w gminie Siewierz w województwie śląskim, dostarcza kruszywa dolomitowe do betonu, mieszanek bitumicznych i podbudów.
Płukanie i laboratorium: co decyduje o jakości gotowej partii?
Nie każde kruszywo wymaga płukania, ale przy części zastosowań ten etap ma duże znaczenie. Strumień wody usuwa z powierzchni ziaren pył i najdrobniejsze cząstki. Czystsze ziarno lepiej łączy się z asfaltem lub zaczynem cementowym, dlatego płukanie stosuje się przy materiałach przeznaczonych do mieszanek mineralno-asfaltowych i betonu. W podbudowach drobne cząstki mogą być z kolei potrzebne, ponieważ wypełniają wolne przestrzenie między większymi ziarnami i ułatwiają zagęszczenie warstwy.
Jakość produkcji sprawdza zakładowe laboratorium ZKP, czyli Zakładowa Kontrola Produkcji. Próbki bada się między innymi pod kątem uziarnienia, zawartości pyłów, nasiąkliwości, mrozoodporności i odporności na rozdrabnianie. Wyniki są podstawą deklaracji właściwości użytkowych, która potwierdza parametry materiału i jest wykorzystywana przy jego odbiorze. Regularne badania pozwalają kontrolować, czy kolejne partie z tego samego złoża zachowują porównywalne właściwości.
Załadunek i dostawa: ostatni odcinek drogi na budowę
Po zakończeniu produkcji kruszywo jest składowane osobno dla każdej frakcji. Ze zwałów trafia na samochody, a w Sitkówce również na wagony, ponieważ zakład ma własną bocznicę kolejową. Przy dużych zamówieniach daje to możliwość zaplanowania dostaw nie tylko transportem drogowym. Trzuskawica realizuje dostawy na terenie całej Polski, a materiał można też odebrać bezpośrednio z kopalni. Przed złożeniem zamówienia warto przygotować:
- informację, do czego materiał będzie używany i jaka norma obowiązuje w projekcie,
- potrzebną frakcję albo recepturę mieszanki,
- planowany tonaż i terminy dostaw,
- wybrany sposób odbioru: transport samochodowy, kolejowy albo odbiór własny.
Dla wykonawcy liczy się więc nie tylko sama frakcja. Znaczenie mają również pochodzenie materiału, potwierdzone parametry oraz możliwość dopasowania dostaw do harmonogramu prac.
FAQ
Jak szybko można otrzymać kruszywo z kopalni?
Termin zależy od rodzaju i frakcji materiału, wielkości zamówienia oraz sposobu transportu. Trzuskawica ustala go indywidualnie po otrzymaniu zapytania ofertowego, które można złożyć telefonicznie u przedstawiciela handlowego albo przez formularz kontaktowy.
Czym różni się kruszywo płukane od niepłukanego?
Kruszywo płukane ma mniej pyłu na powierzchni ziaren, dlatego lepiej łączy się z asfaltem i zaczynem cementowym. Stosuje się je między innymi w betonie i mieszankach mineralno-asfaltowych. W materiałach na podbudowy obecność drobniejszych cząstek może być natomiast celowa, ponieważ pomagają wypełnić przestrzenie między większymi ziarnami.
Skąd pochodzi kruszywo Trzuskawicy?
Trzuskawica S.A. ma trzy własne kopalnie. W Sitkówce w województwie świętokrzyskim wydobywa wapień dewoński, w Targowicy w Ciepłowodach na Dolnym Śląsku bazalt, a w Nowej Wiosce w gminie Siewierz na Śląsku dolomit. Parametry produkowanych kruszyw są regularnie kontrolowane przez zakładowe laboratorium ZKP.
Aby dobrać frakcję do konkretnego zastosowania, sprawdzić dostępność materiału i otrzymać wycenę, należy skontaktować się z doradcami Trzuskawica S.A. przez formularz kontaktowy albo zadzwonić do przedstawiciela handlowego.
